Ideefase

 Ik heb een idee of uitvinding. Moet ik octrooi aanvragen?

Doorgaans is het hoofddoel van een octrooi: een product of werkwijze beschermen en deze uitbaten. Doordat u als enige mag produceren en vermarkten is dat aan anderen te verbieden. Andere gangbare doelen zijn: ego, reclame, of het creëren van waarde.

In elk geval, wat uw doel ook is: maak een kosten-baten-analyse. Octrooien kosten geld, en de opbrengsten, al dan niet in geld, moeten de investering in geld de moeite waard maken.

Deze analyse is eenvoudig in een situatie waarin een in grote aantallen verhandeld product makkelijk na te bouwen is en een hoge winstmarge heeft. Het is dan al heel snel rendabel om octrooi aan te vragen. Dit geldt nog meer wanneer het product ook hoge ontwikkelkosten heeft – zoals in de geneesmiddelenindustrie vaak het geval is.

Ook in het geval waarin u derden onder voorwaarden een licentie wilt geven, bijvoorbeeld om in een regio waarin u zelf niet actief bent, het product te verkopen, valt de kosten-baten-analyse vaak uit in het voordeel van octrooi aanvragen.

Anders is een situatie waarin u uw octrooieerbare werkwijze om een product te maken geheim kunt houden; iets wat niet mogelijk is als aan het product is te ontnemen hoe de werkwijze in elkaar zit. De kosten voor een octrooi lijken dan eerder overbodig. Toch kan ook dan een octrooi wenselijk zijn, namelijk om te voorkomen dat een ander in de tijd waarin u produceert octrooi aanvraagt en het alleenrecht krijgt en zo u zou kunnen trachten te verbieden de werkwijze toe te passen. 

Vergeet niet bij de kosten-baten-analyse mee te rekenen wanneer de kosten worden gemaakt en wanneer de baten worden genoten. Het octrooisysteem is zodanig ingericht dat de kosten in het begin laag zijn, d.w.z. in de fase waarin een uitvinding zich nog moet bewijzen, en toenemen naarmate de uitvinding langer bestaat. In die latere fase kost het meer om een octrooi te verwerven en in stand te houden, maar ontwikkelt de omzet zich ook. Mocht het product onverhoopt geen succes blijken, dan kan men het octrooi selectief laten vervallen in één of meer landen.

 

Ik heb besloten octrooi aan te vragen. Wanneer moet/zal ik dat doen?

Welk moment het meest geschikt is om octrooi aan te vragen is afhankelijk van een aantal factoren en kan per uitvinding verschillen.

Zodra u octrooi aanvraagt, vangt het zogeheten prioriteitsjaar aan en gaat ook de periode in waarvoor u maximaal octrooi kunt hebben (meestal 20 jaar), en ontstaan er kosten. Het is in dit opzicht zinvol om zolang mogelijk te wachten met het aanvragen.

Daartegenover staat dat hoe langer u wacht, hoe groter de kans is dat een ander voor eenzelfde uitvinding octrooi aanvraagt of die kennis publiceert. En hoe groter de kans is dat het idee uitlekt.

Doorgaans is echter nog een andere factor belangrijk voor de beslissing: de mate van rijpheid van uw uitvinding. Een uitvinding wordt gedaan in een R&D-proces dat doorgaans de volgende fasen kent:

1) idee voor concept

2) uitwerking concept

3) maken van prototype van het concept

4) maken van goed te produceren versie

Een uitvinding begint doorgaans met één aspect, maar tijdens het uitwerken ervan in de vier bovenstaande stappen worden er vaak meerdere aspecten bedacht en blijkt ook hoe goed/zinvol elk aspect is. Het is gebleken dat bij het maken van een prototype belangrijke aanvullingen op de uitvinding worden gedaan, die in de aanvraag thuishoren. Daarom is het meestal verstandig om te wachten met een octrooiaanvraag tot er een werkend prototype is.

Parallel aan de R&D vindt een commercieel proces plaats, met daarin onder meer de marketing en financiering. Soms is er ten behoeve van het commerciële proces behoefte om juist zo vroeg mogelijk octrooi aan te vragen, bijvoorbeeld om de financiering (subsidies) te waarborgen.

 

 Kan ik mijn programmatuur (software) octrooieren? (wanneer wel en wanneer niet?)

Programmatuur als zodanig is in Nederland en volgens het Europees Octrooiverdrag (EOV) uitgesloten van octrooiering. Hetzelfde geldt trouwens voor business methods. Ook elders in de wereld is op een computerprogramma meestal niet zonder meer octrooi te krijgen, al verschillen de eisen in de diverse landen.

Meestal is vereist dat er een technisch aspect zit aan de uitvinding, en met name aan het nieuwe en inventieve deel van de uitvinding. Bijvoorbeeld een spreadsheetprogramma wordt doorgaans niet als octrooieerbaar beschouwd onder het EOV, maar als de manier van gegevens invullen gebeurt met een slimme fysieke sensor, dan is er wellicht sprake van een uitvinding die wel octrooieerbaar is.

Uitvindingen in de vorm van technische apparaten, bijvoorbeeld een gereedschap of productiemachine, waarin zich programmatuur (software) bevindt vallen niet onder de uitsluiting van programmatuur, en zijn dus in beginsel octrooieerbaar – mits ze ook aan de eisen van industriële toepasbaarheid, nieuwheid en inventiviteit voldoen.

In de VS zijn volgens recente rechtspraak de eisen minder streng dan in Europa, d.w.z. er hoeft niet perse een technisch karakter te zijn aan de uitvinding, maar moet er toch sprake zijn van meer dan een gangbare PC met de gangbare menselijke interactie daarmee.

De rechtspraak op het gebied van octrooieren van programmatuur is de laatste jaren in beweging geweest. Om die reden en gezien de – zeker voor een buitenstaander - vage scheidslijnen raden we u aan voor elke uitvinding waarin programmatuur een aanzienlijke rol speelt ons advies te vragen omtrent octrooieerbaarheid.

 

Mijn uitvinding is nieuw… dan kan ik toch octrooi krijgen?

Nieuwheid is inderdaad een belangrijke voorwaarde om octrooi te krijgen. Daarnaast zijn er andere eisen, waaronder inventiviteit. Een uitvinding moet naast nieuw ook inventief zijn, of anders gezegd: op uitvindersarbeid berusten. Om min of meer objectief te kunnen beoordelen of een uitvinding inventief is, zijn methoden opgesteld, onder andere binnen het Europees Octrooiverdrag. De uiteindelijke beoordeling van octrooieerbaarheid ligt meestal in handen van de octrooiverlenende (overheids-) instanties. Om de nodige argumenten ter verdediging van de vinding al in de aanvraag te verankeren is het van belang om de octrooigemachtigde van adequate input te voorzien, zodat de mogelijkheden om een geldig octrooi te krijgen goed worden benut.

         lees verder: het doen van een aanvraag >>